راهنمای جامع درخواست پناهندگی (Asylum) در کانادا | شرایط و ریسک‌ها

راهنمای جامع درخواست پناهندگی (Asylum) در کانادا

بررسی کامل شرایط، مراحل، ریسک‌ها و حقوق متقاضیان

پناهندگی یا Asylum به معنای درخواست حمایت از کشوری دیگر به دلیل ناامن بودن کشور مبدأ است. در سیستم حقوقی کانادا، «درخواست پناهندگی» به معنای تقاضای حمایت به عنوان پناهنده است. این فرآیند برای افرادی طراحی شده که به دلیل ترس موجه از آزار و اذیت، شکنجه یا تهدید جانی، امکان بازگشت به کشور خود را ندارند.

طبق قوانین سیستم پناهندگی کانادا، این مسیر تنها برای افرادی طراحی شده که زندگی، امنیت یا آزادی‌شان در کشور مبدأ واقعاً در خطر است و بازگشت به آن کشور می‌تواند منجر به آزار، شکنجه، تهدید جانی یا رفتار غیرانسانی شود موضوعی که باید بر اساس معیارهای مشخص و مدارک معتبر اثبات گردد.

ما در i2Canada با تکیه بر تجربه حقوقی در امور پناهندگی و شناخت دقیق از قوانین کانادا از جمله نحوه ارائه مدرک، هماهنگی با مراجع ذی‌صلاح، شناخت معیارهای ارزیابی هیئت‌های مهاجرتی و آگاهی کامل از ریسک‌ها و پیامدهای حقوقی این مسیر، همراه شما هستیم تا در صورت واجد شرایط بودن واقعی، بهترین دفاع حقوقی از پرونده شما صورت گیرد. خدمات ما مخصوص افرادی با شرایط حقیقی پناهندگی است. افرادی که به دلیل خطر واقعی برای جان یا آزادی خود (به دلایل سیاسی، مذهبی، اجتماعی، یا سایر دلایل معتبر تحت قوانین پناهندگی) قادر به بازگشت به کشورشان نیستند و نه کسانی که به دنبال دور زدن نظام مهاجرتی یا رسیدن آسان به اقامت هستند.

چه افرادی می‌توانند درخواست حمایت پناهندگی بدهند؟

شما ممکن است واجد شرایط درخواست حمایت پناهندگی باشید اگر بتوانید ثابت کنید که در صورت بازگشت به کشور خود با یکی از موارد زیر مواجه خواهید شد:

• ترس موجه از آزار و اذیت (Well-founded fear of persecution)
• خطر شکنجه
• تهدید جدی علیه جان
• خطر رفتار یا مجازات بی‌رحمانه و غیرعادی

در تعریف حقوقی کانادا، پناهنده با مهاجر تفاوت دارد. مهاجر فردی است که به اختیار خود تصمیم به اقامت دائم در کشوری دیگر می‌گیرد. اما پناهنده فردی است که برای حفظ جان و امنیت خود مجبور به فرار شده است.

واقعیت‌های مهم درباره سیستم پناهندگی کانادا

پیش از اقدام، لازم است واقعیت‌های زیر را بدانید:

• استفاده از سیستم پناهندگی، مسیر تسریع‌شده مهاجرت به کانادا نیست.
• درخواست‌های پناهندگی به صورت خودکار پذیرفته نمی‌شوند.
• همه متقاضیان تحت بررسی‌های دقیق امنیتی، کیفری و هویتی قرار می‌گیرند.
• هیچ فرد یا وکیلی نمی‌تواند تضمین کند که پرونده شما تأیید خواهد شد.
• در صورت رد شدن درخواست، فرد از کانادا اخراج خواهد شد.
• تمایل به داشتن شغل بهتر یا آموزش بهتر برای فرزندان دلیل قابل قبول برای پناهندگی نیست.
• اگر مشخص شود که شما نیازمند حمایت کانادا نیستید، از کشور خارج خواهید شد.

هشدار درباره خطرات و کلاهبرداری‌ها

بسیار مهم است که فریب وعده‌های دروغین را نخورید:

• پرداخت پول به افراد برای انتقال غیرقانونی به کانادا می‌تواند بسیار خطرناک باشد.
• ادعای تضمین قبولی پرونده پناهندگی کاملاً نادرست است.
• ارائه اطلاعات غلط در پرونده پناهندگی در حکم دروغ محسوب شده و می‌تواند منجر به رد پرونده شود.

پیامدهای ارائه درخواست جعلی بسیار جدی است:

• ممکن است برای همیشه از ورود مجدد به کانادا منع شوید.
• خانواده شما در آینده امکان پیوستن به شما را از دست بدهند.

همچنین ورود به کانادا باید از طریق مرز رسمی زمینی، فرودگاه یا بندر دریایی انجام شود. ورود غیرقانونی از نقاط غیررسمی خطرناک و خلاف قانون است.

فرآیند قانونی درخواست پناهندگی در داخل کانادا

فرآیند بررسی پناهندگی کاملاً مبتنی بر قانون کانادا و قوانین بین‌المللی است و شامل چند مرحله اصلی می‌شود.

بررسی واجد شرایط بودن (Eligibility)

درخواست شما ممکن است واجد شرایط بررسی نباشد اگر:

• قبلاً در کشور دیگری به عنوان پناهنده شناخته شده باشید و بتوانید به آن کشور بازگردید
• در کانادا وضعیت Protected Person داشته باشید
• مشمول دستور اخراج باشید
• قبلاً در کشور دیگری درخواست پناهندگی داده باشید
• به دلایل امنیتی، کیفری یا نقض حقوق بشر غیرقابل پذیرش باشید
• قبلاً در کانادا درخواست داده و رد شده باشد
• درخواست قبلی خود را رها یا پس گرفته باشید
• از طریق مرز زمینی از آمریکا وارد شده باشید (مشمول توافق STCA)

در صورت واجد شرایط بودن، پرونده شما به Immigration and Refugee Board of Canada (IRB) ارجاع می‌شود. در صورت عدم احراز شرایط، پرونده شما به Canada Border Services Agency (CBSA) جهت اخراج ارجاع خواهد شد.

توافق کشور ثالث امن (STCA) با آمریکا

بر اساس توافق کانادا–آمریکا، افرادی که:

• از یک گذرگاه رسمی زمینی وارد شوند
• یا در کمتر از ۱۴ روز پس از ورود از هر نقطه مرزی (رودخانه، دریاچه و غیره) درخواست دهند

ممکن است واجد شرایط بررسی در کانادا نباشند و به آمریکا بازگردانده شوند، مگر اینکه مشمول استثنا باشند.

اثبات تعریف پناهنده

در صورت ارجاع پرونده به IRB، شما باید در جلسه رسیدگی (Hearing) شرکت کنید و ثابت کنید که:

یا «پناهنده کنوانسیون» هستید: یعنی به دلیل یکی از موارد زیر در معرض آزار و اذیت قرار دارید:

• نژاد
• مذهب
• ملیت
• عقیده سیاسی
• عضویت در یک گروه اجتماعی خاص (مانند زنان یا افراد با گرایش جنسی خاص)

یا «فرد نیازمند حمایت» هستید: یعنی در صورت بازگشت با:

• خطر شکنجه
• تهدید جانی
• رفتار یا مجازات بی‌رحمانه

مواجه خواهید شد. اگر IRB تشخیص دهد که تعریف فوق را احراز نمی‌کنید یا پرونده را رها کرده‌اید، باید کانادا را ترک کنید. توجه: رها کردن یا پس گرفتن پرونده به معنای از دست دادن حق درخواست مجدد در آینده است.

نحوه ثبت درخواست پناهندگی به صورت آنلاین

اگر داخل کانادا هستید، باید از طریق IRCC Portal به صورت آنلاین اقدام کنید. مدارک مورد نیاز شامل:

• فرم Basis of Claim (BOC)
• پاسپورت یا مدارک هویتی
• فرم Use of Representative در صورت داشتن نماینده

مدارک تکمیلی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• مدارک عضویت سیاسی یا اجتماعی
• گزارش پلیس یا پزشکی
• مدارک اثبات بدرفتاری
• مدارک ورود به کانادا
• هر سندی که ادعای شما را تقویت کند

پس از ارسال کامل درخواست، نامه Acknowledgment of Claim دریافت خواهید کرد.

جلسه حضوری با افسر مهاجرت

در این جلسه:

• درباره سوابق شما سوال می‌شود
• دلایل خطر در کشور مبدأ بررسی می‌شود
• مدارک اصلی بررسی می‌گردد
• اثر انگشت و عکس (Biometrics) گرفته می‌شود
• مدارک سفر تا زمان تصمیم نهایی نزد IRCC باقی می‌ماند

در دوران انتظار برای تصمیم نهایی

در صورت ارجاع پرونده به IRB، شما:

• نامه Confirmation of Referral دریافت می‌کنید
• کارت Refugee Protection Identity Document (RPID) دریافت می‌کنید

این مدارک برای اثبات وضعیت شما و استفاده از خدمات درمانی لازم است.

اجازه کار (Open Work Permit)

در صورت واجد شرایط بودن و قبولی در معاینات پزشکی:

• می‌توانید اجازه کار آزاد دریافت کنید
  نوشته‌ها
• هزینه‌ای برای این مجوز دریافت نمی‌شود
• باید برای دریافت SIN اقدام کنید

در صورت انقضا، باید قبل از پایان اعتبار برای تمدید اقدام شود.

تحصیل در دوران انتظار

• کودکان زیر سن قانونی برای مدرسه نیاز به Study Permit ندارند
• برای تحصیلات بالاتر باید به صورت جداگانه برای Study Permit اقدام شود
• پرداخت هزینه الزامی است

پوشش درمانی

متقاضیان از طریق Interim Federal Health Program (IFHP) به خدمات زیر دسترسی دارند:

• خدمات بیمارستانی
• خدمات درمانی تخصصی
• داروهای تجویزی
• خدمات بینایی و دندانپزشکی اورژانسی
• یک معاینه پزشکی مهاجرتی (IME)

این پوشش تا زمان دریافت بیمه استانی یا خروج از کانادا ادامه دارد.

تصمیم نهایی IRB

اگر پرونده شما پذیرفته شود:

• وضعیت Protected Person دریافت می‌کنید
• می‌توانید برای اقامت دائم کانادا اقدام کنید

اگر پرونده رد شود:

• باید کانادا را ترک کنید
• به CBSA برای اخراج ارجاع می‌شوید

بعد از رد شدن پرونده پناهندگی در کانادا چه گزینه‌هایی دارید؟

بررسی کامل RAD، PRRA، Federal Court و درخواست H&C

رد شدن درخواست پناهندگی در کانادا اتفاقی بسیار جدی است، اما همیشه به معنای پایان تمام راه‌های قانونی نیست. اگر داخل کانادا هستید و از سوی IRB تصمیم منفی دریافت کرده‌اید، بسته به شرایط پرونده‌تان ممکن است هنوز گزینه‌هایی برای اعتراض، بررسی مجدد خطر یا اقدام از مسیرهای انسانی وجود داشته باشد. در این مقاله، تمام گزینه‌های رسمی که پس از رد شدن پرونده پناهندگی در اختیار شما قرار می‌گیرد را به‌صورت دقیق و مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌کنیم.

۱. اعتراض به تصمیم از طریق RAD

اگر تصمیم منفی شما توسط RPD صادر شده باشد، ممکن است بتوانید نسبت به آن در RAD اعتراض کنید. RAD بخشی از IRB است که وظیفه بررسی اعتراض نسبت به تصمیم‌های RPD را دارد. در اغلب پرونده‌ها جلسه حضوری برگزار نمی‌شود و تصمیم بر اساس مدارک موجود در پرونده و مستندات ارائه‌شده گرفته می‌شود. در این مرحله، کیفیت لایحه کتبی، استدلال حقوقی و نحوه ارائه مدارک اهمیت بسیار بالایی دارد، زیرا معمولاً فرصت توضیح شفاهی وجود ندارد.

۲. درخواست بررسی خطر قبل از اخراج (PRRA)

اگر پس از رد شدن پرونده، فرآیند اخراج توسط CBSA آغاز شود، ممکن است واجد شرایط اقدام برای PRRA باشید.

PRRA چیست؟
PRRA بررسی می‌کند که آیا در صورت بازگشت به کشور مبدأ، شما در معرض یکی از خطرات زیر قرار می‌گیرید یا خیر:

• خطر آزار و اذیت
• خطر شکنجه
• تهدید جدی علیه جان
• رفتار یا مجازات بی‌رحمانه و غیرعادی

هدف PRRA این است که اطمینان حاصل شود فرد به کشوری بازگردانده نمی‌شود که جان یا امنیت او در خطر است.

چه زمانی می‌توان PRRA داد؟
شما فقط زمانی می‌توانید برای PRRA اقدام کنید که یک افسر از CBSA رسماً به شما اعلام کند واجد شرایط هستید. این مسیر به‌صورت خودکار برای همه باز نیست.

چه کسانی واجد شرایط PRRA نیستند؟
در موارد زیر امکان اقدام برای PRRA وجود ندارد:

• اگر پرونده شما به دلیل Safe Third Country Agreement غیرقابل پذیرش اعلام شده باشد
• اگر در کشور دیگری به عنوان پناهنده شناخته شده باشید و امکان بازگشت به آن کشور را داشته باشید
• اگر در کانادا وضعیت حمایت‌شده داشته باشید
• اگر مشمول استرداد به کشور دیگری باشید

محدودیت زمانی ۱۲ ماهه
در بیشتر موارد، باید ۱۲ ماه از آخرین تصمیم منفی شما گذشته باشد تا بتوانید PRRA بدهید. این محدودیت شامل موارد زیر می‌شود:

• رد شدن پرونده توسط IRB
• رد شدن درخواست قبلی PRRA
• انصراف یا رها کردن پرونده پناهندگی یا PRRA
• رد شدن درخواست بررسی در Federal Court

در برخی شرایط خاص مربوط به وضعیت کشور مبدأ، ممکن است این محدودیت زمانی اعمال نشود.

نحوه اقدام برای PRRA
اگر واجد شرایط باشید، CBSA فرم IMM 5508 و راهنمای تکمیل آن را در اختیار شما قرار می‌دهد. مهلت ارسال مدارک بسیار مهم است:

• ۱۵ روز در صورت دریافت حضوری فرم
• ۲۲ روز در صورت دریافت از طریق پست

در صورت ارسال ناقص یا خارج از مهلت، اخراج انجام خواهد شد.

ارائه مدارک جدید
اگر قبلاً پرونده شما رد شده باشد، فقط می‌توانید مدارک جدید ارائه دهید؛ یعنی مدارکی که:

• پس از تصمیم قبلی ایجاد شده‌اند
• قبلاً در دسترس نبوده‌اند
• منطقی نبوده انتظار ارائه آن‌ها در تصمیم قبلی وجود داشته باشد

باید مشخص کنید کدام بخش‌ها مدارک جدید محسوب می‌شوند.

بررسی پرونده PRRA
در بررسی PRRA موارد زیر ارزیابی می‌شود:

• خطر آزار و اذیت
• خطر شکنجه
• تهدید علیه جان
• رفتار یا مجازات غیرانسانی

اگر فرد به دلیل جرایم سنگین غیرقابل پذیرش باشد، موضوع آزار و اذیت بررسی نمی‌شود و تنها خطر شکنجه، تهدید جانی و رفتار غیرانسانی ارزیابی خواهد شد. در برخی موارد، به‌ویژه زمانی که اعتبار گفته‌های متقاضی محل تردید باشد، ممکن است جلسه رسیدگی برگزار شود.

اجازه کار در دوران بررسی PRRA
اگر این اولین PRRA شما باشد:

• در صورت داشتن مجوز کار معتبر، می‌توانید تا زمان تصمیم نهایی کار کنید.
• اگر مجوز کار ندارید و درخواست خود را به‌موقع ارسال کرده باشید، ممکن است بتوانید برای دریافت مجوز کار اقدام کنید.

اگر این دومین PRRA یا بیشتر باشد، اجازه کار نخواهید داشت. کار بدون مجوز قانونی تخلف محسوب می‌شود.

نتیجه PRRA
اگر PRRA پذیرفته شود:

• در اغلب موارد وضعیت حمایت‌شده دریافت می‌کنید.
• می‌توانید برای اقامت دائم اقدام کنید.

اگر رد شود:

• باید کانادا را ترک کنید.
• می‌توانید از Federal Court درخواست بررسی قضایی بدهید.

۳. درخواست بررسی در Federal Court

بر اساس قانون مهاجرت کانادا، می‌توانید از Federal Court بخواهید تصمیم صادرشده در پرونده شما را بررسی کند. مهلت ثبت درخواست بسیار کوتاه است. اگر تصمیم توسط IRB صادر شده باشد، معمولاً باید ظرف ۱۵ روز اقدام کنید.

این فرآیند دو مرحله دارد:
مرحله اول: اجازه رسیدگی
دادگاه بررسی می‌کند که آیا احتمال خطای قانونی یا بی‌عدالتی وجود داشته است یا خیر.
مرحله دوم: رسیدگی قضایی
در صورت پذیرش مرحله اول، پرونده وارد رسیدگی اصلی می‌شود و استدلال‌های حقوقی بررسی می‌گردد.

اگر دادگاه تصمیم قبلی را تأیید کند، باید کشور را ترک کنید. اگر پرونده را برای بررسی مجدد به IRB بازگرداند، رسیدگی دوباره انجام می‌شود، اما نتیجه جدید تضمین‌شده نیست.

۴. درخواست اقامت بر اساس H&C

در شرایط استثنایی، برخی افراد می‌توانند برای اقامت دائم از مسیر H&C (Humanitarian and Compassionate) اقدام کنند. این مسیر مخصوص موارد خاص و انسانی است و هر پرونده به‌صورت جداگانه بررسی می‌شود. عواملی که معمولاً در H&C بررسی می‌شوند شامل موارد زیر است:

• میزان استقرار و زندگی فرد در کانادا
• پیوندهای خانوادگی در کانادا
• منافع عالیه کودکان درگیر پرونده
• پیامدهای احتمالی بازگشت به کشور مبدأ

محدودیت‌های مهم H&C

• فقط در چارچوب درخواست اقامت دائم قابل بررسی است.
• نمی‌توان همزمان بیش از یک درخواست H&C داشت.
• خطر آزار و اذیت یا تهدید جانی در این مسیر بررسی نمی‌شود.
• اگر پرونده پناهندگی در جریان داشته باشید، نمی‌توانید H&C بدهید مگر آن را پس بگیرید.
• اگر طی ۱۲ ماه گذشته از IRB تصمیم منفی گرفته باشید، مشمول محدودیت یک‌ساله خواهید بود، مگر در موارد خاص مربوط به کودکان یا بیماری‌های جدی درمان‌نشده.

وضعیت افراد با ورود نامنظم

افرادی که به‌عنوان گروه ورود نامنظم شناخته شوند، ممکن است با محدودیت‌های شدیدتری مواجه شوند. در این حالت، تا ۵ سال امکان اقدام برای H&C وجود ندارد.

اگر دستور اخراج داشته باشید

اگر دستور ترک کانادا دریافت کرده باشید، می‌توانید برای H&C اقدام کنید، اما ثبت درخواست مانع اجرای دستور اخراج نمی‌شود. حتی اگر کشور را ترک کنید، درخواست شما بررسی خواهد شد. هیچ تضمینی برای پذیرش وجود ندارد و حق اعتراض مستقیم نیز پیش‌بینی نشده است، مگر از طریق Federal Court.

پس از رد شدن پرونده پناهندگی، بسته به شرایط شما ممکن است گزینه‌های زیر وجود داشته باشد:

• اعتراض در RAD
• درخواست PRRA
• بررسی قضایی در Federal Court
• اقدام از مسیر H&C

هر یک از این مسیرها شرایط، مهلت‌ها و پیامدهای خاص خود را دارد. اشتباه در زمان‌بندی یا ارائه ناقص مدارک می‌تواند منجر به اجرای سریع اخراج شود. در این مرحله حساس، بررسی دقیق شرایط و انتخاب استراتژی حقوقی مناسب اهمیت بسیار بالایی دارد.